आईकम सकेपछि विकम भर्ना भए । त्यतिबेलासम्म आईपुग्दा पर्यटनस“गको सम्बन्ध अझ प्रगाढ बन्दै गएको थियो । ड्यामसाईडबाट गौरीघाटमा सरेर फुजियामा ट्रेकिङ दर्ता गरियो । पर्यटनमा आफनो पहिचान बढाउदै लैजाने क्रममा गाउ“घरका भाइभतिजालाई पोखरा झारे । यसले उनको पर्यटनको आकार पनि विस्तारै बढायो ।

क्याम्पसमा विकम पढने बेलामा पर्यटनको आकर्षण झा“गिसकेको थियो । भाइभतिजाहरुलाई पोखरा झरेर पर्यटनमा लागि सकेका थिए । गाउ“घर बनाउनुपर्छ भन्ने भावना थियो । त्यही भएर गा“उमा नवआर्दश देउराली परिषद गठन भयो । सामाजिक सेवाका काम शुरु गरें । शिक्षा स्वास्थ्य र पछिल्लो समय ग्रामीण युवाहरुलाई कम्प्युटर शिक्षा दिन विभिन्न दाताबाट कम्प्युटर सहयोग ल्याईयो । आमा एक्लै गाउ“मा बस्ने भएकोले पनि घरको एक्लो छोरो अन्यत्र भौतारिन सकिन् ।

पर्यटनमा लाग्दा धेरैले विदेश भासिन्छ भन्ने अडकल काटे । विदेशी केटी विवाह गर्छ । अब आउदैन् समेत भन्न थाले । आमाको मनभरी पीडा र चोट पुग्यो । बुवा नहुदा न्यास्रो लाग्थ्यो । यद्यपी घर व्यवहार सम्हाल्नुपर्ने बाध्यताले बेलायत गएर फर्किए । उनले विगतलाई कोट्याए–वि.कम पढ्दै गर्दा पर्यटन(ट्रेकिङ)ले स्वदेश विदेश शयर गरायो । तर कहिल्यै पनि विदेश बस्ने चाहना मनमा पलाएन् । एक्लै भएकै कारण पनि विदेशमा बस्दिन, विदेशी विवाह पनि गर्दिन भन्ने मनमा थियो ।’
…….

पर्यटनमा नआएको भए उनी प्राध्यापन पेशामा हुन्थे होला । विभिन्न रिसर्च गर्दै प्रोजेक्टमा संलग्न हुने थिए । ‘सानैदेखि पढाउने बानी बसेको थियो, क्याम्पसको अध्ययन सकेर प्राध्यापनमै लाग्थे’ उनको भनाईमा सत्यता थियो । बुवा रविमोहन सापकोटा शिक्षक थिए । गाउ“मा एसएलसी पास गर्ने पहिलो व्यक्ति नै बुवा हुन् । त्यतिबेला माला लगाई घोडामा चढाएर गाउ“ घुमाएको सम्झेर आ“फुले पनि पढाउने मनस्थिति बनाएका थिए । वुवाले समेत प्रावि तहमा पढाए । एसएलसी दिएपछि गाउ“मै पुगेर विद्यार्थीलाई पढाउ“दा उनको रहर प्राध्यापनमा पनि थियो । तर पर्यटनले उनलाई दाया“बाया“ गर्न दिएन् । कास्कीको फेदीबाट १२ दिन हिडेर मुक्तिनाथ ट्रेकिङ गरेको क्षण सम्झदै भने—पर्यटनमा आ“ए भाइभजिलाई पनि ल्याए“ ।

बुवाको निधनपछि घरको सम्पूर्ण जिम्मेवारी का“धमा आईप¥यो । कालिका बस्दा प्रावि तहसम्म अध्ययन पुरा गरेर निमावि पढ्न बसाईसराई गर्दै ठूली स्वा“रा पुग्दा अत्यन्तै मिल्ने जुम्ल्याहा साथी विछोडको पीडा मनभरी सधैं रहिरह्यो । आफनै उमेरको दौंतरीस“ग छुट्टिएको अहिलेसम्म भेट भएको छैन् । विद्यालय पढ्न निकै सकस थियो । खाली खुट्टा हिडेर समेत पढियो । निमावि र मावि पढ्न जाने विद्यालयको दुरी आधा घण्टा बढी हुन्थ्यो । ‘अहिलेको जस्तो यातायात पनि थिएन् । जुत्ता लगाउने प्रचलन पनि कमै थियो । ड्रेस पनि थिएन ।’ स्कुले जीवन सम्झिए ।

‘स्कुल पढ्दा निकै चकचके स्वभाव भएकोले पनि अविष्मरणीय घटना घट्यो। चार कक्षामा पढ्दा घरमै पसल थियो । पसलबाट चकलेट, चिउरा चोरेर साथीभाइले दिन्थे । चोरेर खुवा“उदा हात भा“चियो ।’ स्कुले पढाई सक्दा उमेर पनि सानै थियो । जिउडाल पनि सानै थियो । सबैले भाइ भन्थे ।  एसएलसी दिएपछि क्याम्पस भर्ना नहुन्जेल गा“उमा फर्किए । गाउ“मा रहदा गणित, विज्ञान पढाउन थाले । नौ र दश कक्षामा पढ्ने विद्यार्थीलाई पढाउ“दा आफनो खर्च जुट्थ्यो  ।१५ वर्षकै उमेरमा एसएलसी पास गरेर क्यँपस पढ्ने रहरले पोखराकै पृथ्वीनारायण क्याम्पसमा भर्ना भए ।

वि.कम  अध्ययन पुरा गरेपछि पर्यटन व्यवसाय थाल्नुपर्छ भन्ने सोंच अझ प्रगाढ बन्यो । ड्यामसाइडबाट विस्तारै लेकसाइड तर्फ धकेलिन थालेपछि गौरीघाटमा साथीस“ग मिलेर फुजीयामा दर्ता गरें । त्यतिबेला जापानीज पर्यटक बढी भेटिन्थे । साथीले जापानीज भाषा जान्थ्यो । भिआईपी टुरिष्ट आउ“थे  । त्यही भएर जापानको हिमाल फुजीयामाको नाममा संस्था दर्ता गरिएको सम्झन्छन–संस्था दर्ता पा“चौ नम्बरमा गरेको हुनुपर्छ । त्यति धेरै दर्ता भईसकेका थिएनन् ।’ उनले गाउघरबाट पर्यटनमा छिराएका भाइभतिजा अहिले अमेरिका, बेल्जियम, जापान लगायतका मुलुकमा छन् । पढ्दै व्यवसाय चलाउ“दै गए“ ।’
………
एमविए अध्ययन गर्दा विवाह गर्नुपर्ने प्रस्ताव धेरै ठा“उबाट आयो । दशबाह्र ठा“उमा हेरियो । चित्त बुझेन् । विरौटास्थित अन्नपुर्ण पेट्रोल पम्पका सञ्चालक नविन बरालले मालेपाटनमा केटी देखाए । केटी हेरियो । यद्यपी निर्णय भने दिईन् । बरालले निर्णय दिन भने पछि नेपाल बन्दको समयमा सा“झ टिकाटालो अम्काए“ र विवाह गरे । स्कुल पढ्दा लभ गर्न प्रस्ताव लेटर आउ“थ्यो । त्यसप्रति खासै ध्यान दिईन । किनकि फुच्चे थिए“ । ज्यान पनि खिरिलो थियो ।

पर्यटन अहिले उनको नसामा छ । अडिटर्स पनि हुन् । द्वन्द्वकालबाट पर्यटनमा परेको नकरात्मक असरले पलायनको स्थितिसम्म पु¥यायो कतिपयलाई । तर उनले विभिन्न संसघसंस्थाका लेखा परिक्षण(अडिटर्स)को कामलाई समेत साइड विजनेस बनाए । यसले पनि जीवन चलाउन व्याकअपको भूमिका खेल्यो । दुई सन्तानका पिता सापकोटा पर्यटन क्षेत्रमा अब्बल मानिन्छन् । विना निर्वाचन तीन कार्यकाल तत्कालिन ट्रेकिङ एजेन्ट्स एशोसियन अफ नेपाल(टान)को महासचिव बने । त्यसपछि अध्यक्षको कार्यभार सम्हाले । पोखरा पर्यटन परिषदको नेतृत्व समेत सम्हाल्दै पोखराको पर्यटन प्रवद्र्धन गर्न विभिन्न प्रोजेक्ट भित्रयाए । अहिले नेपाल पर्यटन बोर्डको केन्द्रीय सदस्य रहदै पोखराको प्रवद्र्धनमा गर्नमा जुटिरहेका छन् ।

गुरुङको छोरो । घरपरिवार र समाजले लाहुरे बन्नुपर्छ सुझाव र दवाव दिईरहन्थे । सुझाव र दवाव मान्दा भर्ती हुन पनि गए तर फाईनल प्रतिस्पर्धामा सपना भने तुहियो । लाहुरे हुने सपनालाई सधैको लागि त्यागे । अनि हान्निए विदेश ।
भर्ती नभएका युवा विदेश जानुपर्ने अर्को दवाव थियो गुरुङ समुदायमा । सके भर्तीहुने नभए विदेश जानुपर्ने बाध्यतासँगै उनले पनि एकदशक विदेशमा भासिए । वर्षौ अघि भर्ती हुने र विदेश जानुपर्ने प्रावधान  अहिले पनि कायमै छ । कास्कीको पुम्दीभुम्दी गाविसको कालावाङमा जन्मिएका ४४ वर्षिय लोकबहादुर गुरुङ आफनो संघर्षको पाना पल्टाए ।  ‘भर्ती हुन पनि गएँ तर फाईनलमा निकालिएँ’ भर्ती हुन जादाँका अनुभूति प्रष्टाए—‘त्यसपछि भर्तीहुन छाडेर विदेश प्रस्थान गर्ने मनस्थिति बनाए ।’
भर्खरै लक्का जवान भईसकेको थिएँ । २० वर्षको हुँदो हुँ । अध्ययनको शिलशिला चलिरहेको थियो । डिप्लोमाको अध्ययनताका उनी जापान हानिए । सामान्य परिवार भएकै कारण पनि पैसा कमाउनुपर्छ भन्ने मानसिकताले विदेश जानुपर्ने बाध्यता उनी समक्ष थियो । ‘सामान्य परिवार भएकोले पनि भर्ती हुने र विदेश जानुपर्ने बाध्यता थियो ।’ उनी विदेश यात्रालाई यसरी अर्थयाए ।
……
जापानमा उनी रोजगारको लागि गए । शुरुमा केही न्यास्रो मनभित्र लाग्यो । रेष्टुरेण्टमा काम पाए । इमान्दारिताले उनलाई नयाँ सिक्ने अवसर पनि दिलायो । शुरुमा किचन हेल्पर भए । पछि वेटर बन्न पुगे । वेटरपनि रेष्टुरेण्ट नै हेण्डलिङ गर्नको लागि इन्चार्ज बनाईदिए । ‘एउटै रेष्टुरेण्टमा दशवर्ष काम गरे ।’ इमान्दतारिता भएको प्रष्टिकरण दिदैं भने—‘छोड्छु भन्दा पनि छोड्न दिएनन् । घर फर्किन्छु भन्दा उल्टै तलब बढाईदिन्थे ।’
सन १९९१ जापान प्रस्थान गरे । २००१ मा फर्किए । दशवर्ष विताउँदा केही कुरा सिकेर फर्किए । केवल रोजगार मात्रै नभई सीप सिकेर स्वदेशमै गर्नुपर्छ भन्ने लाग्यो । एकवर्ष आराम गर्दैमा वित्यो । त्यसपछि विवाह गरे । घरजम गरेपछि विदेशी सीपलाई उपयोग गर्नुपर्छ भन्ने मनमा थियो । अनि थाले पोखराको चिप्लेढुंगामा आल्मोण्ड्स क्याफे ।
आल्मोण्ड्स क्याफे पोखराको लागि नयाँ नाम भने होईन् । २०५८ सालमा शुरुवात गरिएको थियो । जतिबेला नेपालमा चरम संकटको अवस्थाको थियो । लगानी लगाएपछि निरन्तरता दिनु नै ठूलो कुरा थियो । धैर्यताको फल अहिले पाएको जस्तो अनुभूति उनले गरिरहेका छन् । जापानको रेष्टुरेण्टमा उनले पकाउनेदेखि भाडा माझ्नेसम्म जाने । ‘जापानमा सिकेको सीपलाई स्वदेशमा उपयोग गरिरहेको छु ।’ उनी सम्झिन्छन्— ‘व्यवसाय थाल्दा शुरुमा साहुले पनि भाडाँ माझ्छ रे भन्दै हेर्न आउँथे ।’ काम ठूलो र सानो हुदैन् । कामको सम्मान गर्नुपर्छ ।
जापानमा सँगै रहेपनि रोजगारी फरक रहेको गौतम उदास उनको व्यवसायिक पार्टनर हुन् । उदासले जापानमा डिपार्टमेन्ट स्टोरमा काम गर्थे । रेष्टुरेण्टमा आउथे सँगै बसेर खाना खाइन्थ्यो । लामो समयको बसाईपछि दुवै फर्कियौं । स्वभाव शान्त थियो । स्वदेश फर्किएपछि केही गर्नुपर्छ भन्ने भावनाले दुवैलाई पिरोलिरहन्थ्यो । त्यसपछि दुवैले रेष्टुरेण्टमा हात हाल्ने निर्णयले स्थापित भयो अल्मोण्ड्स क्याफे ।
……
संकटकालिन अवस्था थियो २०५८ सालमा । संकटकालिन अवस्था त्यसमा पनि तलामा राखेर व्यवसाय सञ्चालन गर्न कठिन थियो । लोकेसन निकै राम्रो थियो । ‘शुरुमा थोरै लगानीमा व्यवसाय थाल्यौं ।’ उनी भन्छन्—‘छ वर्षपछि शाखा विस्तार ग¥यौं पोखराको लेकसाईडमा ।’ रेष्टुरेण्ट सर्वसाधारणको प्रत्यक्ष सरोकार र सम्बन्ध विस्तारको लागि सहज र अपजस व्यवसाय हो । त्यही भएर उनी सधैं गुणस्तरीय सेवाको लागि आफैं धस्सिने गरेका छन् । रेष्टुरेण्टमा काम गरेकै कारण उनमा आत्मविश्वास थियो । रेष्टुरेण्टको कामदेखि व्यवस्थापनसम्म सबैको पारंगत हुन् । ‘रेष्टुरेण्टमा उनले १२ घण्टा भन्दा बढी विताउँछन् । घरपरिवारको दवाव छैन् । फुर्सदको समय परिवारसँग विताउछु ।’ उनले दैनिकी सुनाए ।
‘तीन तलामाथि व्यवसाय थाल्दा धेरैले मुर्ख समेत भन्न भ्याए ।’ उनले १२ वर्षअघिको वाणीलाई सम्झिए—आत्तिनु हुदैन् । छोटो समयमै कमाउनुपर्छ भन्ने भावना पनि लिर्ईएन् । सेवा सुविधा र खानामा गुणस्तरीयता ध्यान दियौं ।’ उनी सधैं रेष्टुरेण्टमा छिर्ने ग्राहकलाई सन्तुष्टि दिनुपर्छ भन्ने विषयमा मात्रै घोत्लिने गरेका छन् । व्यवसायबाट उनी निकै सन्तुष्ट छन् । यद्यपी संकटकालिन अवस्थामा पाएको दुख पीडा भने मनभरि छ । उनी सम्झन्छन्—‘नौ बज्न नपाउँदै बन्द गर्न दवाव दिन्थे । त्यसले निकै समस्या हुने गरेको छ ।’
१९ दिने जनआन्दोलनले व्यवसाय चौपट बनाउँदा मनमा निकै तनाव सृजना भएको थियो । बन्द र हडतालले प्रत्यक्ष असर । ‘तर पनि विचलित भने भईएन् ।’ कतिपयले धान्न नसकेर विलीन भएको उदाहरण पनि छन् । पछिल्लो समय प्रशासनले चलाएको मापसे अभियानले पनि व्यवसायलाई धक्का लागेको छ । परिवार नै खाएर आउने परिपाटी बस्दै थियो । घरमा गर्नुभन्दा रेष्टुरेण्टमै क्यादरिङ गर्ने परम्परा बस्दै आएको थियो । ‘प्रशासनले मापसे चेकिङ कडाई गरेपछि क्यादरिङको अवस्था ह्वात्तै घट्यो ।’ उनी बताउँछन् ।
संकटकाल, जनआन्दोलन, मापसे चेकिङबाट गुज्रिदा राजनीतिक दलले आफनो स्वार्थसिद्ध मजदुरलाई भड्काउने प्रवृत्तिले पनि व्यवसायलाई निकै हानी पु¥यायो । कठिन परिस्थितिमा पनि संघर्ष गरिरहनुपर्छ भन्ने मनमा रहेकोले उनलाई जटिल समस्याको रुपमा देखिएन् । काम गर्ने स्टाफ सबै परिवारिक बातावरणमा काम गरिरहेको उनको बुझाई छ । भन्छन््—‘एउटै परिवार जसरी काम गरेका छौं । मजदुर आन्दोलनले स्टाफलाई भड्काउने मात्रै काम गरे । शोषण र दमन गरेको भए हामीलाई भन्नुपर्ने थियो तर स्टाफले कहिले गुनासो गरेका छैनन् । ‘कर्मचारीलाई टर्चर दिदाँ व्यवसाय नै बन्द गरेर हिड्यौं जस्तो पनि हुन्थ्यो ।’ मनभित्र गुम्सिएको यथार्थलाई बाहिर ल्याउँदै भने—‘नेताको पछि हिडाउँदा कतिपय स्टाफले रोजगारी नै छाडे ।’
…….
आल्मोण्ड्स क्याफेलाई नेपालका विभिन्न शहरमा विस्तार गर्ने लक्ष्य छ । तर समय दिन नसक्ने भएकोले पनि मनभित्र खुम्चिनुपर्ने बाध्यता छ । साथीभाइ स्वदेशी विदेशी पर्यटकको गुणगानले पनि आल्मोण्ड्सको प्रचार प्रसार भईरहेको छ । कतिपय पर्यटक खानको लागि मात्रै नआई खानको परिकार कसरी बनाउने भन्ने बारेमा पनि जानकारी लिएर फर्किने गरेका छन् । खानको रेसिपी बनाउन सिकाईदेउ भन्दै आउने पर्यटक पनि प्रशस्तै छन् । विशेष गरी जर्मनी, जापानीज, अमेरिकन, अष्टे«लियन चाईनिज पर्यटकहरुले रेसिपीको बारेमा सिक्न आउने गरेका छन् ।